Yöneticilerin Etkisi: Sistem 1 – Sistem 4 Modeli


Merhabalar;
İş hayatında üretilen ürün sayısı, yetişen siparişler, müşteri memnuniyeti kadar üreten insanların da psikolojileri önemli yere sahiptir. Aslında işletmelerin hatasız ve zamanında ürün üretip, müşteri memnuniyetini sağlamak için o ürünü oluşturan kişilere nasıl davranıldığı, ne düşündükleri, psikolojileri, üstlerinin davranışının mutlaka etkisi vardır.


İnsan faktörü önceki zamanlarda şimdiki kadar değerli değildi. Çalışan insanlara verilen önem azdı, zor şartlar ve çalışma koşulları vardı. Çalışanlar olabildiğince en üst seviyede performans ile ürün oluşturmaları için ceza, tehdit gibi insan psikolojisi üzerinde olumsuz etki yapan yöntemler tercih edilmekteydi. Bu etkiyi oluşturan kişi ise yöneticilerden başkası değil. Bir çalışanın bir işi sevmesi de, o işte maksimum verimi göstermesi de yöneticilerin gösterdikleri davranışlar ile bağlantılıdır. Rensis Likert bu durumun etkisinde kalıp yöneticilerin davranışlarını sınıflandıran ve bunlara göre gruplayan bir düşünce modeli olan “Sistem 1 – Sistem 4 Modeli“ ileri sürmüştür.

İnceleyecek olursak…


Likert, Miching Üniversitesi profesörlerinden olup, insan üzerine çalışmalar yapan Elton Mayo ve Douglas Mc Gregor’un etkisi altında kalarak bu modeli ileri sürmüştür. Görüşlerini 1961 yılında “Beşeri Organizasyon“ adlı kitapta açıklamıştır. Bir örgütün en önemli faktörünün insan kaynakları olduğunu savunan Likert, yönetici davranışlarını dört grupta toplamış ve X teorisinden Y teorisine geçişi öneren bir model oluşturmuştur. Bu sistem dört aşamalıdır ve birden dörde kadar süreklilik içindedir. Sistemleri tek tek inceleyerek yöneticilerin insana verdiği değerin değişimini görelim.

Sistem 1 : İstismarcı- Otokratik Sistem
 Astlara güvenmez,
 Astların kararlarına katılması konusunda özgürlük tanımaz,
 Kararları üst düzeyde alırlar,
 Astlar korku, tehdit ve ceza ile çalıştırılır,
 Biçimsel olmayan örgüt, biçimsel örgüte karşı bir yapı olarak görülür,
 Ödüllendirme söz konusu değildir,
 Her koşulda maksimum verim ister.

Sistem 2: İyiliksever- Otokratik Sistem
 Astlara güven duyuldu,
 Nadiren görüşleri alındı,
 Cezayı affeder, ara sıra ödüllendirilir,
 İnisiyatif tanınmaz,
 Çalışkanlığı ön planda tutar,
 Kontrol üst kademenin elindedir,
 Biçimsel örgütün varlığından söz edilir.


Sistem 3: Katılımcı Sistem

 Astlarına belirli ölçüde güvenir,
 Önemli kararları kendisi vermeyi tercih eder,
 Oldukça inisiyatif tanır,
 Genellikle astların görüşlerini alır,
 İşlerin yürütülmesini astlara bırakır,
 Astlara sorumluluklar verir,
 Başarılı olanları değerlendirir,
 İyi bir kontrol sistemi kurar,
 Biçimsel olmayan örgütün varlığını kabul eder.

Sistem 4: Demokratik Sistem
 Astlarına her konuda tam güvenir,
 Genellikle astlarının görüşlerini alır,
 Grup çalışmalarını sever, geniş inisiyatif kullandırır,
 Kararların birlikte alınmasını ister,
 Haberleşme hem dikey hem de yataydır,
 Astlarına geniş sorumluluklar ve yetki verir,
 Ödüllendirme esastır,
 Biçimsel ve biçimsel olmayan örgüt birbirinin aynıdır.

Günümüzde endüstriyel kuruluşlar genellikle Sistem 2 ve Sistem 3 yaklaşımlarına uygun biçimde yönetilmektedir. Likert’e göre işletme, Sistem 1 ‘den Sistem 4’e ne kadar yaklaşırsa o kadar başarılı olur. Yine Sistem 3 ve Sistem 4 de ise çalışanların memnun ve verimliliğin yüksek olduğu savunulmaktadır.

Yöneticiler, çalışanlarının fikrini aldığı, onlara sorumluluklar verdiği, çalışmaları taktir edip ödüllendirildiği zaman başarı da kendiliğinden oluşmaktadır aslında. Yönetici çalışanların motivasyonuna her ne kadar katkı sağlarsa çalışanı “ben bu görevi en iyi şekilde yapmalıyım, üstlendiğim sorumluluğu zamanında yerine getirmeliyim” der. İşte o zaman süreklilik ve güzel işler doğar. Tıpkı bizim gibi… Industryolog Akademi’de söz sahibi olmak , güvenildiğini hissetmek, ekip ruhunu oluşturmak, bir işe başlamadan önce herkesin kararının alınması ve ona göre harekete geçilmesi, en önemlisi herkesin gönülden sorumluluk alarak o sorumluluğu yerine getirmek için harcadığı çaba ve azim… Bunların hepsi bizi bir araya getiren mükemmel bir lider sayesinde.

Teşekkür Ederim. Görüşmek Üzere…

Facebook Sayfamizdan Bizleri Takip Edebilirsiniz
Özlem Karakoç

Aksaray Üniversitesi
Endüstri Mühendisliği Öğrencisi