Bulanık mantık günlük hayatta farkında olmadan sürekli kullandığımız bir sistemdir. İnsan zihninin karmaşıklığı ve belirsizliği göz önüne alındığında Aristo mantığına göre bulanık mantık kullanımı daha belirgindir. Aristo mantığında her şey nettir. Bir şey ya vardır ya da yoktur. Aristo’ya göre bir eleman ya o kümeye aittir ya da değildir. Bir diğer adı  ikili mantık olan Aristo mantığı, 0 ve 1’lerden oluşur. Bulanık mantık ise kümeye ait her bir eleman [0 1] arasında üyelik dereceleri alır. Aynı eleman aynı anda birden fazla kümeye ait olabilir. Bu nedenle bu mantığa genelleştirilmiş mantık da denir.

Bulanık mantığı daha somut bir şekilde anlatmak için aşağıdaki iki soruyu inceleyelim.

  • Çölde kayboldunuz, elinizde 2 şişe su var; birinin üzerinde %91 olasılıkla kirli su, diğerinin üzerinde %91’i kirli su yazıyor. Hangisini içersiniz?
  • Sizce 1.85 m boyundaki bir insan uzun sayılabilir mi ? (Bu kişi bir NBA oyuncusu ise)

Bu iki örneğe baktığımızda verdiğimiz cevapların ikisinde de bulanık mantığı kullanmaktayız. Görüldüğü gibi bulanık mantık gerçek dünyanın belirsizliğini betimlemekte bizlere daha iyi seçenekler sunmaktadır. Bu sayede net değerler içeren bilgisayar,beyaz eşya vb. gibi birçok ürünün insan zihni ve hislerine yönelik tasarlanıp üretilmesini sağlamaktadır. Modern bilgisayarlar, akıllı ev eşyaları, otomatik araçlar bunlara örnektir.

Bulanık mantık hava değerleri için sıcak ya da hava kirli gibi kavramlar kullanır ve bu sayede, hangi hızla çalışacağına ya da programlandığı bir aşamadan diğerine ne zaman geçeceğine kendisi karar veren havalandırma, çamaşır makinesi ve benzeri aygıtları yapabilmeleri için mühendislere yardımcı olur. Mühendislerin elinde bir sistemin girdilerine yanıt verecek özel algoritmalar bulunmadığında bulanık mantık belirsiz niceliklere başvuran sağduyulu kurallar kullanarak sistemi denetleyebilir ve betimleyebilir.

Bilinen hiçbir matematiksel model bir kamyonun park yerinden yükleme yerine gidişini kamyonun hareket noktası rastgele seçilebiliyorsa yönetemez. Oysa gerek insan gerekse bulanık mantık sistemleri, kamyon biraz sola dönerse, sen de biraz sağa çevir gibi pratik, ancak kesinlik taşımayan kurallar kullanarak bu doğrusal olmayan kılavuzluk işlemini gerçekleştirebilirler.Bulanık mantık sistemleri kurallarını çoğu zaman uzmanlardan öğrenir. Kuralları belirleyen bir uzman yoksa, uyum sağlama yeteneğine sahip (adaptive) bulanık mantık sistemleri işleyiş kurallarını, insanların gerçek sistemleri nasıl düzenlediklerini gözlemleyerek öğrenir.

Bulanık mantıkla ilgili bir örneğide Japonya’dan verelim. Japonya metro treninde kullanılan bulanık mantık denetleyicisi, gerek insan sürücülerden gerekse otomatik kontrol denetleyicilerden daha iyi iş çıkarmıştır. Klasik denetleyiciler, bir aracın istasyondan ne uzaklıkta olduğunu gösteren konum işaretlerine göre bir treni çalıştırır ya da durdururlar. Bu denetleyiciler çok kesin programlanmış oldukları için yolculuk sarsıntılı olabilir. Otomatik denetleyici tren 9 istasyondan örneğin 100 metre kadar uzakta iken yokuş yukarı ya da aşağı gittiğine bakmadan aynı fren basıncını uygular. Metro trenlerinde becerikli bir insan sürücüden daha da yumuşak biçimde hızlandırmak, yavaşlatmak ve durdurmak için bulanık kurallar kullanılmıştır.

Bu kurallar trenin çalışması ile ilgili olarak her an hızının ne sıklıkta ve ne ölçüde değiştiğini, maksimum hıza ne kadar yaklaştığı gibi geniş bir değişkenler dizisini kapsar. Bulanık mantık denetleyicileri benzeşim denemelerinde yolcuların rahatı, kısalan yolculuk süresi gibi konularla ilgili ölçümlerde otomatik denetleyiciyi yenmiş, ayrıca trenin enerji tüketimini de yüzde 10 oranında azaltmayı başarmıştır.

Tüm bu örneklerden anlaşılacağı üzere bulanık mantık, gelecek yıllarda kullanımının oldukça artacağı bir makine zekası biçimidir. Bulanık mantıkla modellemenin uygulamalı bir örneğine buradan ulaşabilirsiniz. Gelecek yüzyılın düşlenildiğinden de bulanık olabileceğinin bilinciyle her türlü gelişime açık olmanız dileğiyle.. Sağlıcakla kalın..

 

Facebook Sayfamizdan Bizleri Takip Edebilirsiniz
Ezgi Çayır

Uşak doğumluyum. Ancak lise öğrenimimi Bursa’da tamamladım. Ardından Süleyman Demirel Üniversitesi Endüstri Mühendisliği bölümünü bitirdim. Şu anda kendimi geliştirme yolunda olup emin adımlar atmaya çalışan taze mezun bir endüstri mühendisiyim :)