Sizlere bu yazımda bir mühendislik harikasından bahsedeceğim. Adını mutlaka duymuşsunuzdur ki ben duymakla yetinmeyip araştırma gereği duydum. Bence sizde bu mühendislik eserinin çalışma mekanizmasına bir göz atmalısınız.

35 yılda tamamlanan ve yapımında zorlu aşamalardan geçen panama kanalı 1914 te açılmıştır. Yapım sürecinden söz edersek sıtma, sarıhumma hastalıkları, büyük toprak kaymaları yaşanmış ve 27500 işçi hayatını kaybetmiştir. Mega yapıları, projeleri yaparken işin en acı tarafı da bu sanırım.

Kanal 77 km uzunluğunda olup pasifik okyanusu ile Atlantik okyanusunu birbirine bağlamaktadır. Kanalın sağladığı en iyi fayda da bu bence. Çünkü eğer kanal olmasaydı gemiler Güney Amerikayı dolanmak zorunda kalacaklardı. Hem de 8 saate karşın 2 haftalık bir süre içinde. Tabi bu da mühendislerin işini oldukça zorlaştırırdı. Zaman kaybı ve gözardı edilemeyecek kadar fazla.

Suyolu, gatun gölü, 3 havuzdan oluşan kanaldan yaklaşık olarak 8 ila 10 saat arasında geçiliyor. Havuz kilit kapakları pedro miguel locks, miroflores locks, gatun locks olmak üzere 3 tanedir. Havuzların genişliği 33,5 m uzunluğu ise 305 m dir. Bu ölçüler yenilemeden  önceki değerlerdir. Havuzlardan geçebilen gemiler panamax, geçemeyenler ise post-panamax olarak adlandırılmaktadır.

Gemilerle ilgili küçük bir ayrıntıya değinmek istiyorum: panama bandıralı taşıyan gemiler kanaldan geçerken daha düşük vergi ödemektedir. Bunu yabancı ülkeler çok fazla tercih etmektedir. Hatta panama bandıralı taşıyan gemilerin sayısı Çin ve Amerika bandıralı taşıyan gemilerin sayısından daha fazladır.

Bakacak olursak havuzların 2 işlevi vardır. Bunlardan ilki gemilerin geçiş esnasında alçalıp yükselmesini suyun kaldırma kuvvetini hesaba katacak şekilde sağlamaktır.  Diğeri ise tuz yoğunluğunu ayarlamak. Tuz yoğunluğundan kastedilen okyanusun tuzlu sularından havuzun tatlı sularına geçiş yapacak olan gemilerin kontrollerini bozmasını engellemektir.

Havuzların su kaynağı ise gatun gölünden karşılanmaktadır. Hatta kaynağın yeterli olamaması nedeni de kanalın yenilenmesine genişletilmesine sebep olan faktörler arasındadır.

Kanalı çalışma mekanizmasıyla ilgili dikkatimi çeken kaptanın gemi kanala girdiğinde kontrolü bırakıp 1 pilot ve 2 römork a gemi geçiş kontrolünü devretmesi oldu.

Kanal tarihte yalnızca 2 kere kısa bir süreliğine kapanmıştır. 1. si 1915 te meydana gelen büyük heyelan 2.si ise 1989 da panamanın işgalinde olmak üzere 6 saattir. Kanalın panamanın ekonomisine katkısı %30 dur. Bu etki azımsanmayacak kadar çoktur.

Kanalın yeniden inşa edilmesini anlatacak olursak bunun birçok sebebi vardır. En büyük pay ise havuzların genişliğiydi. Daha doğrusu darlığıydı. Çünkü büyük yük gemileri bu darlık yüzünden kanalı kullanamamaktaydı.  Havuzlar büyültüldüğünde ise şöyle bir sıkıntıyla karşılaşıyoruz büyük gemiler kaldıracak yeterli suyun havuzlarda bulunmamasıydı. Gemilerin kendi ağırlığı kadar su ihtiyacından ötürü böyle bir sorun ortaya çıkıyordu. Bunun için de havuzların yanına su depolamak için 3 er adet havuz inşa edildi.

7 yıllık bir süre içinde yenilenen kanal 26 haziran 2016 da faaliyete geçmiştir.

Paylaştığım bu bilgiler umarım faydalı olmuştur. Bilinmesi gereken önemli bir mühendislik eserinden bahsettim.

Facebook Sayfamizdan Bizleri Takip Edebilirsiniz
Sümeyye Özdemir

Sakarya Üniversitesi Endüstri Mühendisliği 2.sınıf