Lütfi Zade ve Bulanık Mantık

Bu yazımda Lütfi Zade tarafından ortaya atılan Bulanık Mantık (Fuzzy Logic) kavramından bahsedeceğim. Bulanık mantık kavramını hepimiz duymuşuzdur. Ama aklımızda ismi gibi  bulanık bir tanım bırakıyor. Bunu önlemek için basit tanımlarla açıklamaya çalışacağım.

Lütfi Zade okuduğu lisede “Okulumuzun Edison’u” unvanını edinen, bulanık mantık teorisini yazan akademisyendir. 

1961 yılında Azeri matematikçi Lütfi Zade tarafından ortaya atılan bulanık mantık, geçmişten bugüne geniş bir çevrede kabul görmüş klasik Aristo mantığının karşısında durmaktadır.

Lotfali Rahim Oğlu Asgarzadeh, daha çok Lotfi A. Zadeh olarak bilinir. Kaliforniya Üniversitesi’nde matematikçi, yapay zeka araştırmacısı ve bilgisayar bilimi profesörüdür.

Zadeh, 4 Şubat 1921’de Bakü’de doğmuştur ve 1931’de İran’a taşınmıştır. Tahran Üniversitesi elektrik mühendisliği bölümünden mezun olduktan sonra 1942’de ABD’ye taşınmıştır.

MIT’den derece yapıp Columbia Üniversitesi’nden doktorasını tamamlayarak, ABD’de bilgisayar bilimleri bölümünün ilk başkanı olmuştur.

Hayatında 245 akademik makale yazmıştır ve 20’den fazla fahri doktoralık derecesi almıştır.

Aristoteles Mantığı Nedir?

İlk paragrafta, bulanık mantık Aristo mantığının tam tersidir demiştik. Biraz açıklamak gerekirse Aristo mantığı mantık iki değerlidir. Bir önerme ya doğrudur, ya da yanlış… 
Aristo Platon’un öğrencisidir. Platon öldükten sonra kendi okulunu kurmuş, kendi felsefesini oluşturmuştur. Birçok bakımdan da hocasından farklılaşmıştır.

 

 

Devrimci Profesör Zadeh, Einstein’ın matematik için ne yaptıklarını hesaplamak için 1965 yılında dünya çapında endüstrileri dönüştüren ve akademisyenlerin çalışmalarına nasıl yaklaştıklarını anlamakla görevli olarak görülüyor.

Bulanık mantık, olasılıkları hesaplarken dünyada kesinlikle ‘siyah ve beyaz’ cevapların bulunmadığı teorisine dayanır. Daha ziyade bilgisayarlardaki 1 ve 0’lı bilgisayarlar arasında değişen dereceler vardır. ‘Bulanık’ kelimesi, renk tonları arasında belirgin bir sıçramanın olmadığı, örneğin tıpkı karar veren bilgisayarların basitçe ‘doğru’ veya ‘yanlış’ olmaktan ziyade değişen derece ve kısıtlarla gerçeğe sahip olduğu şekilde kullanılır.

Zadeh, “Matematik dünyasında her şey keskin sınırlara sahiptir, ya dairedir yada değildir. Ya çizgiler birbirine paralel ya da değildir. Fakat gerçek dünyada “Bu kişi dürüst müdür, yada güzel midir? ” diye sorduğumuzda sınırlar oldukça bulanıktır.” diyerek açıklamıştır. Bu kavram bulanık mantık olarak adlandırılmıştır. Bilgisayarların günümüzde nasıl karar aldığı, robotik, elektronik, tarım ve savunma teknolojisi alanlarında birçok endüstri alanını değiştiren yapı taşlarını oluşturmuştur.

Zekası ve çalışmaları bize miras kalmıştır. Hoşçakalın 🙂