Kararlarınızı Şansa Bırakmayın-AHP Tekniği

     Her gün birçok karar veriyoruz. Kimi yarın okula-işe giderken ne giymeliyim ya da akşam ne yemek yapmalıyım gibi basit kararlarken kimi de hangi üniversitede hangi bölümü seçmeliyim ya da hayatımı kiminle birleştirmeliyim gibi önemli kararlardır. Bunların yanı sıra üst düzey yöneticiyizdir ve firmamız için stratejik kararlar alıyoruzdur.

Bizler kararlarımızı sezgisel ve mantıksal olarak alıyoruz. Sezgisel kararlarımızı hızlı bir şekilde aldığımız için bu kararlarımız bazen objektiflikten uzak olabiliyor. Mantıksal kararlarımızla daha objektif olup tabiri caizse at gözlüğü durumundan kurtuluyoruz 😊

      Özellikle işle ilgili ya da hayati durumlarda analitik bir yaklaşımla, doğru kararlar almaya ihtiyaç duyarız ve evet bunun için teknikler var.

Kahramanlarımız; AHP ve WRA 😊

Bu yazımda AHP’den bahsetmek istiyorum, bir sonraki yazıda WRA’yı tanıyıp, uygulayalım.

     Nedir bu AHP?

     Açılımı Analitik Hiyerarşi Prosesi. Her bir karar alternatifini, karar vericinin kriterleri ve derecesine göre sıralamak için rakamsal değerler geliştirme sürecidir.

     Aslında bu tekniklerin genel amacı ‘Hangisini seçmeliyim?’, ‘En iyisi hangisi?’ sorularımıza cevap bulmak.

     Tekniği örnek bir uygulama ile anlatırsak daha anlaşılır olacak;

Telefon almak istiyoruz ve araştırmalara başladık. Bir sürü model var ve karar vermekte zorlanıyoruz. Bir takım araştırmalarla, tavsiyelerle ya da şöyle bir bakınca yüzlerce model arasından 3 telefonu beğendim (daha fazla da olabilirdi) ve genel, önemli gördüğüm kriterlerimi basit bir tablo şeklinde belirttim. Şimdi AHP tekniğimi uygulayabilirim.

Özellikler/ Tlf Modelleri T1: T2: T3:
Maliyet(tl) 3500 3000 2000
Tasarım çok iyi iyi iyi
Marka çok iyi çok iyi iyi
İşlevsellik iyi çok iyi çok iyi

1 – Öncelikle Standart Seçim Tablosu’nu (SST) kullanıyorum. Bu tablo AHP uzmanları tarafından geliştirilmiş bir tablo ve tekniğin temelinde bu tablodan yararlanıyoruz. 

Önem Dereceleri             Derecelerin                                               Tanımı
1   Eşit Öneme Sahip
3   Biraz Daha Önemli
5   Oldukça Önemli
7   Çok Önemli
9   Son Derece Önemli

      Belirlemiş olduğum “T1, T2, T3” telefon modellerim ve “maliyet, tasarım, marka ve işlevsellik” kriterlerim vardı.

      Her kriteri ayrı ayrı tablolarla 3 telefon modelim için önem derecesine göre puanlarız. Dikkat edeceğimiz nokta şu; maliyet tablomdaki renkli sütuna bakacak olursak burada T2 modeli T1 modeline göre 3 derece üstün olarak ifade ettiğim için T1’in T2’de üstünlüğünü 1/3 olarak alırım. Diğer hücreler de aynı mantıkla puanlanır.

         MALİYET                       

T1  T2 T3
T1     1   1/3 1/7
T2 3 1 1/5
T3 7 5 1

        TASARIM

  T1  T2 T3
T1  1  5  7
T2  1/5  1  3
T3  1/7  1/3  1

         MARKA

  T1  T2 T3
T1  1  3  3
T2  1/3  1  1
T3  1/3  1  1

      İŞLEVSELLİK                                                  

  T1  T2 T3
T1  1  1/5  1/3
T2  5  1  3
T3  3  1/3  1

 

2 – Tablolarda her bir sütunu toplayarak sütun toplamlarını buluyoruz. (Bundan sonraki işlemleri sadece Maliyet tablosu üzerinden yapacağım. Ama normalde tüm kriterlerin tabloları için yapmalıyız.)

T1 T2 T3
T1 1 1/3 1/7
T2 3 1 1/5
T3 7 5 1
TPLM 11 19/3 47/35

3 – Her bir hücreyi kendi sütun toplamına bölüyoruz. Bulunan değerlerin sütun toplamının 1 çıktığından emin olmalıyız, eğer çıkmazsa işlemlerimizi gözden geçirelim.

  T1 T2 T3
T1 1/11 (1/3)/(19/3) (1/7)/(47/35)
T2 3/11 1/(19/3) (1/5)/(47/35)
T3 7/11 5/(19/3) 1/(47/35)
TPLM 1 1 1

4 – Bütün kriterlerimiz için yukarıdaki tablodan oluşturuyoruz ve satırların ortalamasını alıyoruz. Maliyet tablosunda örnek gösterecek olursak;

  T1 T2 T3 SATIR ORTALAMASI
T1 0,090 0,052 0,106 0,084
T2  0,272  0,157  0,148  0,193
T3  0,636  0,789  0,744  0,723
 TOPLAM        1

Satır ortalamaları toplamının 1 çıkması önemli.

5 – Diğer kriterler için de satır ortalamalarını bularak aşağıdaki matrise ulaşırız.

  MALİYET TASARIM MARKA İŞLEVSELLİK
T1 0,083  0,408  0,6  0,106
T2 0,193  0,148  0,2  0,633
T3 0,723  0,084  0,2  0,261

6 – Şuana kadar kriterlerimize uygun telefon modeli için bir karşılaştırma yaptık. Ama hangi kriter bizim için daha büyük öneme sahip? SST’yi kullanarak kriterlerimiz için de bir derecelendirme yapıyoruz.

KRİTERLER MALİYET TASARIM MARKA İŞLEVSELLİK
MALİYET 1 3 5 1/5
TASARIM 1/3 1 3 1/3
MARKA 1/5 1/3 1 1/7
İŞLEVSELLİK 5 3 7 1

 

7 – Telefon modellerimiz için uyguladığımız tekniklerin aynısını kriter karşılaştırması için de uygulayarak aşağıdaki matrise ulaşıyoruz.

KRİTERLER MALİYET TASARIM MARKA İŞLEVSELLİK SATIR ORTALAMASI
MALİYET 0,154        0,409   0,3125  0,119 0,248
TASARIM 0,051 0,137    0,1875    0,199 0,143
MARKA 0,765 0,045 0,0625 0,085 0,239
İŞLEVSELLİK 0,030        0,409     0,4375 0,597 0,368

                                                                                                                                  =

                                                                                                                                  1

    Tabiki satır ortalamaları toplamımızın  1 çıktığından emin oluyoruz.

    Bulduğumuz satır ortalamalarını Ağırlık olarak da adlandırabiliriz. Bu ortalamalar kriterlerimizin önem derecesini bize gösteriyor. Tabloda gördüğümüz üzere İşlevsellik ortalaması daha yüksek ve bu da gösteriyor ki  alacağımız telefonda aradığımız ilk özellik işlevsel olması. Sonra maliyet, marka ve en son tasarıma önem verdiğimizi görüyoruz.

8 – Son adımımız olarak 5. adımda bulduğumuz kriterlerimizin modeller üzerindeki önem değerleri ve 7. adımdaki kriter ağırlıklarımızı çarpıp satır toplamlarını alarak hangi telefon modelinin bize uygun olduğu sonucuna ulaşabiliriz.

 

T1 0,083 x 0,248 +  0,408 x 0,143 + 0,6 x 0,239 +  0,106 x 0,368 =  0,261335
T2  0,193 x 0,248 +  0,148 x 0,143 + 0,2 x 0,239 +  0,633 x 0,368 =  0,349771
T3  0,723 x 0,248 +  0,084 x 0,143 + 0,2 x 0,239 +  0,261 x 0,368 =  0,335164

          Sonucumuza bakarsak kriterlerimize göre bize en uygun model T2 Modeli. 

 

      Seçim yapacağımız durumları ve kriterlerimizi belirleyerek; ERP yazılımı seçimi, satıcı, kaynak, tedarikçi seçimi, planlama ve bütçeleme, performans ve risk değerlendirme, eğitim gibi analitik bir yaklaşım gerektiren durumlarda, doğru kararlar alabileceğimiz bu tekniği kullanabiliriz.   

AHP tekniğimizin uygulanışı bu şekilde. Bir sonraki yazımda WRA tekniğiyle görüşmek üzere.

Soru ve görüşleriniz için bkara@industryolog.com adresime mail atabilirsiniz 🙂

Facebook Sayfamizdan Bizleri Takip Edebilirsiniz