Önceki yazımda bölümlere ayırmak için uygulamaya sokacağımız ilkeleri anlatmıştım bu yazımda ise sizlere bölümlere ayırma  biçimlerini anlatacağım.Bölümlere ayırma biçimleri  şunlardır;

1.Fonksiyonlara Göre

Örgütü oluşturan benzer veya aynı türden faaliyetlerin birlikte gruplandırılmasıdır. Bu gruplandırmaya göre işler veya görevler, pazarlama, üretim vb. temel işletme fonksiyonlarına dayanır. Ayrıca bu fonksiyonlarda kendi içinde ikinci ve gerekiyorsa üçüncü dereceden gruplamaya tabi tutulur. Fonksiyonlara göre bölümlere ayırma, yönetim hiyerarşisinin her kademesinde uygulanabilecği gibi, hemen hemen her örgüt yapısında da görülür.

2.Üretilen Mal veya Hizmet Esasına göre Bölümlere Ayırma

Bu esasa göre  bir mal veya hizmet ile doğrudan doğruya ilgili bütün iş veya görevler bir araya toplanır. Üretilen mal veya hizmete göre faaliyetlerin gruplandırılması, bütün işletmeyi kapsayabileceği gibi, sadece bir bölümün içinde de yapılabilir.

Bu tür ayırma, daha çok ürün çeşitlendirmesine gitmiş olan işletmelerde tercih edilmektedir. Her bir mal veya hizmet, ayrı bir işletmeymiş gibi daha kolay örgütlenebilmektedir.

 

3.Bölge Esasına Göre

Bir ülkenin sınırlarını aşarak uluslararası faaliyetlerde bulunan işletmelerde daha çok görülen bölge esasına göre bölümlere ayırma, coğrafi dağılımı ön planda tutar. Değişik ülkeler ya da ülke içinde coğrafi bölge ve şehirler gözönüne alınarak gruplama yapılır.

4.Müşteri Esasına Göre

Üretilen mal veya hizmetleri müşterilere daha iyi sunabilmek önemli ise, müşteri esasına göre bir bölümleme yapılabilir. Konfeksiyon sanayiinde bu bölümlemenin tipik örneği; kadın, erkek, çocuk şeklinde görülür.

5.Zaman Esasına Göre

Sürekli çalıştırmayı gerektiren işletmelerin daha çok kullandığı bu uygulamada faaliyetler, vardiya veya posta şeklinde zaman esasına göre gruplandırılır. Mesela, bir işletme günde 24 saat çalışmak zorunda ise, bir günü 8’er saatten üç vardiyaya bölebilir.

6.İşlem veya Makine Esasına Göre Bölümlere Ayırma

Yapılan iş veya görevlerin işlem süreci ve safhaları önemli ise veya kullanılan araç-gereçler zorunlu kılıyorsa, bu tür bir ayrıma gidilir. Mesela dokuma sanayiinde faaliyetler, dokuma safhasındaki işlemlere göre: ham iplik, dokuma bakım vb. gibi ayrı ayrı bölümlere ayrılabilir.

7.Sayı Esasına Göre Bölümlere Ayırma

Başarısı büyük ölçüde insan gücüne dayanan işletmelerde, belirli sayıda insanın bir araya gelmesiyle oluşan bölümlerdir. Ordu yönetiminde ve tarım işletmelerinde daha çok kulanılır.

8.Matriks Örgütü Yapılar

Matriks örgütler, geçici veya daimi nitelikte kurulabilen, bölümler arasında yatay ve çapraz ilişkileri, dolayısıyla astlarla üstler arasında çoklu emir komuta ilişkilerini temel alan bir örgütleme yöntemidir. Bu tip örgütler daha çok uzmanlık isteyen çalışma anlarında, örgüt içi kaynakların bütünleşmesi gerektiği durumlarda ve kısa sürede tamamlanması gereken programlarda söz konusu olmaktadır.

İşletmenin faaliyetlerinin karmaşıklaşması, çevre şartlarının süratle değişmesi ve bu değişim hızının oldukça fazla olması tek boyutlu organizasyon yapılarının yetersiz kalmasına neden olmuştur. İşletmenin faaliyetlerinin çok çeşitli olması tek boyutlu değil, çok boyutlu örgütlenme şeklini gündeme getirmiştir. Matriks örgütlemede en az iki bölümlere ayırma kriteri birlikte kullanılmaktadır. Bu tip örgütlerde daha etkin olabilmek için, belirli fonksiyonel departmanların emir komutasında olan personel aynı zamanda bir projeyi tamamlamakla görevli yöneticinin emrinde çalışmaktadır. Matriks örgüt yapısına başvurulma sebepleri genellikle şunlardır.

-Çok büyük projelerin gerçekleştirilmesi durumunda

-Projenin belirli bir yönü(belirli bir tarihe teslim veya maliyeti gibi), kısa ya da uzun dönemde örgütün başarısı için önemliyse

-Gelişmiş teknolojiler esas ise

-Müşterinin talep ettiği durumlarda

Matriks örgüt yapısının bir takım faydaları bulunmaktadır. Bunlar; İş yükünde sık sık meydana gelen değişikliklere uyum sağlar, bir projenin bütün sorunları, bir sorumlu üzerinde toplanır, fonksiyonel uzmanların kaynaklarını kullanmalarını en üst seviyeye çıkarır, projeler arasunda fonksiyonel uzmanlar için temel bir yapı oluşturur, aynı anda bir çok sanayiye cevap verebilir.

Bu faydalarına karşın zararları da mevcuttur. Çalışma gruplarına olduğundan fazla değer verir, birbirinden farklı uygulama sistemelri çatışmaya sebep olur.

Bir yöneticinin, yönettiği örgütün en alt düzeyinden en üst düzeyine kadar farklı bölümlere ayırma ölçütlerini kullanıp, işletmenin amaçlarına en uygun düşecek yapıyı düzenlemesi gerekecektir.

Bir işletmenin organizasyon yapısında çeşitli düzeyler söz konusudur. Bu düzeyleri, üst orta ve alt düzeyler olmak üzere üç grupta toplamak mümkündür. Üst düzeyler Genel müdürün hemen altındaki düzey olup, burada genel olarak işlevlere göre bir bölümlere ayırmaya gidilir. Orta düzeyde ise, bölümlere ayırma, uygulanacak işleve göre farklılaşır. Alt düzey ise, ustabaşı ve şeflerin yönetimindeki organizasyonunun en aşağısındaki kadrolar olup burada bölümlere ayırmada işlevsel dağılım esas olacaktır.

Her türlü görüş ve önerileriniz için ademirkaya@industryolog.com adresine mail atabilirsiniz

Facebook Sayfamizdan Bizleri Takip Edebilirsiniz
Ali Demirkaya

Balıkesir Üniversitesi Endüstri Mühendisliği Öğrencisiyim

http://alidemirkaya.net