Ergonomi Eğitimleri – Hayatın İçinden Ergonomi

Merhaba,
İnsanoğlu doğası gereği rahatına ve sağlığına düşkün bireylerden oluşmaktadır.Bir araba,ev eşyası,kıyafet vb. günlük hayatımızda aldığımız ihtiyaç veya keyfi gereçlerde öncelik verdiğimiz konulardan biri rahat olmasıdır.Mesela araba almak için bir galeriye gidiyorsunuz.Gözünüze kestirdiğini arabanın içine oturmadan alanınız olduğunu düşünmüyorum. Eee rahatlık önemli tabi.Beğendiniz aldınız arabayı, şimdi bu arabanın şoför koltuğunu veya aynalarını kendi pozisyonunuza göre ayarlıyorsunuz değil mi.Arabanın iç ortam sıcaklığınızı vücut sıcaklığına göre ayarlıyorsunuz .Bunun gibi örnekleri çoğaltmak mümkün. İşte, insanın olduğu her yerde uyumun olmasına kısaca ERGONOMİ diyoruz.Gerek iş ortamımız,ev ortamımız,okul ortamımız gibi bir çok yerde ergonominin kapsama alanına girmek mümkün. Ergonomiyi teknik anlamda inceleyecek olursak.

Ergonomi Nedir ?

Ergonomi ‘’iş yasası’’ anlamına gelen Yunanca bir sözcüktür.
Ergon=iş,çalışma
Nomus=yasa
Anlamına gelen Yunanaca sözcüklerin birleştirilmesiyle,ergonomi sözcüğü elde edilmiştir.
Ergonomi konusundaki çalışmalar aslında ekonomik kökenlidir.Salt olarak verimliliğin artırılması amaçlanmıştır.İnsanın verimini artırmak;makine temposuna ayak uydurmasını sağlamak,daha fazla üretim,daha çok kar…
*Ergonomi,çalışanların biyolojik,psikolojik özelliklerini göz önünde bulundurarak insan-makine-çevre uyumunun doğal ve teknolojik yasalarını ortaya koyan çok disiplinli bir bilim dalıdır.
*Ergonomi,mühendislik bilimleri ve insan bilimleri arasında optimum dengeyi ve insanın rahat çalışmasını sağlamaktadır.
*İnsanın kendine özgü niteliklerini,yeteneklerini araştırarak,işin insana uyumlandırılması için gereken koşulları bulmaya çalışır.

Bunlara ulaşmak için insan özellikleri ve yetenekleri üzerinde araştırmalar yapılmış,insanın çalışma sırasında hareketleri en ince ayrıntısına kadar incelenmiş,insana bir makine gözüyle bakılmış,bu makineyi daha çok üretim yapacak duruma getirebilmek için kafa yorulmuştur.
Yapılan araştırmalara göre elde edilen sonuçlar;
*İnsanı bir makine gibi görmenin yanlış olduğu,
*Belli bir sürede belli bir iş gercekleştirebileceği ve gücünün üstünde çalışan insanın yorularak kazalara neden olacağı,
*İnsan sağlığı ve mutluluğu pahasına üretim artışının sağlanamaycağı yolundaki görüşler ağırlık kazanmış ve ergonomik çalışmalar hümanist(insan odaklı) yönde gelişmiştir.
Günümüzde ,ergonomik çalışmalarla,ulaşılmak istenen çalışma ortamı,insana gelebilecek bir takım tehlikelerinden ve kazalardan arındırma,ve bunun ötesinde bu çalışma ortamını,insanın hoşuna gidecek ve mutlu edecek bir ortama dönüştürmektir.

Örnek verecek olursak;Mercedes-Benz Kamyon Fabrikası’nda üretim aşamasında şase montajı yapılırken ilk aşamada şase ters bir biçimde bantda ilerler.Çünkü montajı yapan işçilerin şasenin alt kısmına ulaşımı zor olduğu için veya şase yukarıya kaldırıldığında montaj işçisinin sürekli yukarı bakarak işlemi tamamlaması işçi sağlığı açısından ergonomik olmadığı için şase,kabin ile buluşmadan önce bandın son aşamasında vinçler yardımı ile ters çevrilerek işlem tamamlanır.Bu sayede üretim,işçi açısından sağlıklı,işlem açısından hızlı ve verimli bir şekilde gerçekleşir.

Ergonominin Doğuşu

Ergonominin doğuş ve gelişimine neden olan çalışmalardan ilki zaman ve hareket analizleri olarak bilinmektedir.Zaman ve metot çalışmasının geliştirilmesine ait ilk incelemeler F.W.Taylor(1856-1915) tarafından yapılmıştır.Hareket konusundaki çalışmalar ise bir mühendis olan F.B.Gilbreth ile psikolog eşi L.M.Gilbreth’e aittir.
Gilbreth’ler tarafından ameliyatlarda cerrahların çalışma biçimine ilişkin geliştirilen öneri tipik bir ergonomi uygulamasıdır.
O zamana kadar cerrahların ameliyat sırasında kullanacakları aletleri kendilerinin alet tepsisi içerisinden seçmelerinin en az ameliyatın kendisi kadar süre aldığını belirleyen Gilbreth’ler bunun yerine cerrahın istediği aleti söylemesini ve ameliyat hemşiresi tarafından kendisine verilmesi ,uygulamasını getirmişlerdir.Böylece cerrahın vakit kaybetmesi önlendiği gibi,hasta üzerindeki dikkatinin de dağılmaması sağlanmış olmaktadır.
1960’ların sonlarına doğru İTÜ ve Çalışma Bakanlığı Türkiye’de ergonomi alanında incelemelere başlamışlardır.Ders olarak ilk kez 1971 yılında İstanbul Teknik Üniversitesi Endüstri Mühendisliği bölümünde okutulmaya başlanmıştır.
Fabrika çalışma ortamlarında bunu benzeri durumlara rastlamak mümkün tabi.Mesela,üretilen her parçanın kedine has bir üretim kodu bulunmaktadır.Bu kodlar o parça ile ilgili üretim aşaması,üretildiği yer,türü vb.gibi konularda bilgi vermektedir.Montaj esnasında parçaların minimum sürede birleştirilmesi,işlem akışı yönünden çok önemlidir.Diyelim ki bir parçanın kodu ‘’0123456789012’’ dur.Fabrika içi çalışanlar arasında daha kolay iletişim ve akış olması açısından bu parçalara bazı şehir isimleri verilerek daha anlaşılır ve akıcı bir üretim gerçekleşmiş olur.

Ergonomi Kapsamı

*Antropometri:Çalışma araçları ve çalışma ortamının insanın vücut ölçüleriyle uyuşumunun sağlanmasını amaçlar.
*Fizyoloji:Çalışma ortamı ve çalışma metotlarının insan bünyesini en az etkilemesini ve insan bünyesine elverişli çevre şartlarını sağlamayı amaçlar.
*Psikoloji:Çalışma ortamında renk,şekil,düzen gibi psikolojik rahatlık sağlayıcı düzenlemeler yoluyla çalışana hoş bir ortam yaratmayı amaçlar.
*Enformasyon:Çalışan kişiye lüzumlu bilgileri,akustik,optik vb.yollardan kolayca aktarabilecek şekilde işyerinin şekillendirilmesiyle ilgilenir.
*Organizasyon:Dinleme,iş değişimi,iş öğretimi,adil ücretlendirme ile çalışan insanın işten etkilenmesini azaltmak amaçlanır.
*İş Güvenliği:Her türlü araç ve donanım ile çalışma ortamının,çalışanın sağlığına yönelik tehlike oluşturmayacak şekilde tasarlanması amaçlanır.

Ergonomi Ve Teknoloji

İnsan-teknoloji ilişkisine odaklanan ergonomi araştırmaları ergonomiye çok şey katar.Günümüzde teknoloji denilince akla ilk gelen bilgisayar ve bunların oluşturduğu işlevlerdir.Aslında teknoloji de ergonomi gibi insan çalışmasının olduğu her alanda bulunmaktadır.Şimdilerde ise gelişmiş sistemlerde insanın rolü değişmiştir.Operatör bir düğmeye basarak ya da bir manivela kolunu hareket ettirerek makinenin fonksiyonları üzerinde kontrole sahipti.Bilgisayarlaşmış sistemlerde,performans üzerindeki kontrol,yazılıma geçmiş ve operatörün makineyi çalıştırmak için önceden tasarlanmış basma düğmelerine ihtiyaç kalmamıştır.Buda çalışanlar üzerinde iş yükünü azaltmakta ve hızlı bir şekilde ürün ortaya koymaktadır.

İndustryolog Akademide ilk yazımı sizlerle buluşturmanın gururu içerisindeyim.Başta akademinin kurucusu Murat Bilginer olmak üzere tüm arkadaşlarıma sonsuz teşekkürleri bir borç bilirim.
Okuduğunuz için çok teşekkür ederim .Bilginin gücünde tekrar buluşmak üzere…

Facebook Sayfamizdan Bizleri Takip Edebilirsiniz
Özlem Karakoç

Aksaray Üniversitesi
Endüstri Mühendisliği Öğrencisi