Hepimizin hayatımızda sıkça duyduğu ve kullandığı terimlerden bir tanesidir risk. Özellikle de bir yatırım yapmayı düşünüyorsak riskleri enine boyuna inceleriz. İş hayatında üretim sahasında da çok ama çok önemli bir ögedir risk. Kelime anlamı olarak; bir eylemin ya da bir olayın, bir kuruluşun hedeflerine erişme kabiliyetini olumsuz etkileme tehdidi olarak tanımlanabilir. Ayrıca ISO 31000 risk yönetimi standardında da, “belirsizliğin hedeflere etkisi” olarak tanımlanır.

Peki niçin bu kadar önemlidir üretimde riskler ve neden on binlerce lira para harcanır risk analizleri ve riski yönetmek için ? Bunun cevabı çok basit. Bir kuruluşun en önemli değerleri, bünyesinde çalıştırdığı insanlar ve ürettiği ürünün kalitesidir. Kuruluşlar risk esaslı düşünceyi benimserler ise bu en önemli varlıklarını da korumuş olurlar.

Tarih boyunca farklı alanlardaki riskleri analiz etmek için çok çeşitli yöntemler ortaya çıkmıştır. Üretim sahasında, özellikle kalite alanındaki riskleri ön görmek ve çözmek için en çok kullanılan metotlardan öne çıkanları gelin birlikte inceleyelim.

FMEA (Hata Türleri ve Etki analizi) : Bir sistemin potansiyel hata türlerini analiz etmek için hataları olasılıklarına ve benzerliklerine göre sınıflandıran bir ürün geliştirme ve operasyon yönetim prosedürüdür. Özellikle otomotiv sektöründe en sık kullanılan yöntemdir. Bu yöntemde risklerin şiddetini, oluşma olasılıklarını ve tespit edilebilme derecelerini çarparak bir önceliklendirme puanı elde edilir ve bu puana göre o süreçteki riskler sıralanabilir. İyi hazırlanmış bir FMEA ile hem tasarım aşamasındaki hem de seri üretimdeki riskler ortaya koyulmuş olur. Etkin bir FMEA çalışmasının farklı disiplinlerden bir ekip ile yapılması esastır.

Örnek FMEA tablosu

Kök Neden Analizi : Kök nedenler bir problemin arkasında yatan gerçek sebeplerdir. Genellikle bir riski ya da problemi ele alırken aceleci davranıp kolay çözümler aranır. Bu tip bir yaklaşım sorunun o an ortadan kalkmasını sağlasa ve yapan kişiyi başarılı gösterse de aslında kötü bir yaklaşımdır. Kök nedenlere inilmez ise bu risk kendini tekrarlayacaktır. Kök neden analizi yöntemi genellikle 5 – Neden (5 Why) analizi olarak bilinir. Elimizdeki risk ya da problem için en az beş kez “Neden” diye sorarak problemi oluşturan kök neden ya da nedenlere ulaşmaya çalışırız.

5 Neden Analizi

Ishikawa (Balık Kılçığı) Diyagramı : Balık kılçığı diyagramı; bir başka ismiyle sebep -– sonuç diyagramı, ya da kimi kaynaklarda geçtiği şekliyle Ishikawa diyagramı, kalite çalışmalarında sıklıkla kullanılan bir yöntemdir. Şekil itibariyle balık kılçığını andırdığı için, balık kılçığı diyagramı ismiyle anılmaktadır. Yedi kalite aracından biri olan bu diyagram, ilk olarak 1943 yılında, Kaoru Ishikawa tarafından kullanılmıştır. İngilizce kısaltılmış gösterimi ile 4M (Man, Machine, Material, Method) olarak ifade edilen dört ana bileşen üzerine odaklanarak sorunu / riski oluşturan öğelere yoğunlaşır. Bu dört ana bileşen yanında “çevre” bileşeni de sıklıkla birlikte değerlendirilir.

Balık Kılçığı Metodu

Pareto Analizi : 80/20 ilkesi olarak da bilinir. Pareto Analizi, ünlü İtalyan ekonomist Wilfredo Pareto tarafından 1897 yılında ortaya atılmıştır. Asıl amacı ülkede yaşanan gelir dağılımı eşitsizliğini gündeme taşımak olan ekonomistin yaklaşımını Amerikan iktisatçı M.C. Lorenz de 1907 yılında bir grafik ile desteklemiştir. Pareto ilkesine göre ilgili risk ya da problemin % 80 i, bu riski / problemi oluşturan % 20 lik bir kısımdan kaynaklanır. Örneğin, elde edilen cironun %80’i, müşterilerin %20’sinden gelmektedir, toplumun %20’si gelirin %80’ini elde etmektedir vb.

Risk esaslı Yaklaşımın Faydaları

Risk temelli bir yaklaşımı benimsemenin en önemli avantajları:

  • Müşteri memnuniyetini arttırmak
  • Sağladığımız hizmet ve ürünlerde tutarlılık sağlamak
  • İş yerinde pro aktif bir yaklaşım kültürü oluşturmak
  • Etkin bir kalite yönetim sistemi oluşturmak
  • Sürpriz ve kayıpları en aza indirmek
  • İş sürekliliği sağlamak
  • İlgili yasal ve mevzuat şartlarına ve uluslararası normlara uyum sağlamaya yardımcı olmak.

 

Risk esaslı düşünce ve risk analizi ile ilgili detaylı bilgiler için ISO 31010 Risk değerlendirme teknikleri klavuzuna başvurabilirsiniz. Bu kılavuzda risk değerleme için sistematik tekniklerin seçimi konusunda detaylı bilgiler mevcuttur.

Facebook Sayfamizdan Bizleri Takip Edebilirsiniz
Can Karaduman
Kariyerimde on yılı geride bıraktıktan sonra, birikimlerimi genç arkadaşlarla paylaşma fikrini tasarlamaya başladığımda tanıştım Industryolog Akademi ile. Sürekli öğrenmeyi ve gelişmeyi ilke edinmiş çok değerli insanlar var burada. Bu ailenin bir parçası olmaktan dolayı çok mutluyum.