Endüstri mühendisliğinin temel konularından biri olan üretim planlama süreçlerini inceleyeceğimiz yazı dizisi ile karşınızdayız. İlk yazım olacak bu yazıda sizlere planlamadan, üretimden ve üretim planlamadan bahsedip konuya giriş yapacağım. O zaman planlama nedir sorusu ile başlayalım.

Planlama Nedir?

Bilinen amaçlarımız, geçmişteki verilerimiz, tecrübelerimiz ve varsayımlarımız doğrultusunda, kısıtlarımızı da göz önünde bulunduracak şekilde geleceğimize giden yolun haritasının çizilmesidir. Kurumların zorlaşan yönetim fonksiyonlarında kaybolmaması için planlama kilit rol oynar. Planlama kurumların her zerresinde bulunmalıdır. Plansız bir girişimin başarı şansı yoktur. Çok bilinen “eğer nereye gitmek istediğinizi bilmiyorsanız her yol sizin için makbuldür” sözü planlamanın yaşamdaki önemini ifade eder.

Planlama bize ne, ne zaman, nasıl gibi soruların cevabını bulan bir metottur. Bu soruları aşağıdaki gibi genelleyebiliriz.

 Ne yapmalıyız?

Kurumumuz ilk başta ne yapacağına karar verir ve amaçları belirler.

Ne Zaman Yapmalıyız?

Kurumumuzda yerine getirilen tüm faaliyetler birbirini tamamlayıcı olmalıdır. Bir faaliyetin yapılabilmesi için diğer bir faaliyetin bitirilmesi gerekir. Bunun içindir ki işlerin yerine getirilme sırası ve zamanı önceden saptanmalıdır.

Nasıl Yapmalıyız?

Bu soruya yanıt bulabilmek için öncelikle faaliyetlerin, projelerin ve programların hazırlanması daha sonra da stratejilerin, politikaların, yöntemlerin ve bütçelerin amaçlara uygun olarak düzenlenmesi gerekir.

Nerede Yapmalıyız?

Yapılacak tüm faaliyetlerin hangi birimlerde ve mekanlarda gerçekleştirileceği belirlenmelidir.

Kim Tarafından Yapılmalı?

Planlanan faaliyetlerin her biri kimler tarafından yapılacak ve bu faaliyetleri yerine getirecek kişililerin yetki ve sorumlulukları ne olacak? Ast üst ilişkileri nasıl düzenlenecek? Bu sorulara doğru ve net yanıtlar vermek amaca etkin ve verimli biçimde ulaşmayı sağlayacaktır.

Neden Yapılmalı?

Kurumumuzun içinde yerine getirilen tüm çabaların dolaylı ya da dolaysız olarak belirlenen amaca hizmet etmesi gerekir. Planlama aşamasında öngörülen her eylemin bu açıdan analiz edilmesi gereksiz çabaların ayıklanmasını sağlayacaktır.

Hangi Maliyetle Yapılmalı?

Planlama varsayılan proseslerin maliyetlerinin belirlenmesi ve gerekli mali önlemlerin alınması açısından önemlidir.

Hangi Sürede Yapılmalı?

Varsaydığımız proseslerin yerine getirilme sürelerinin saptanması, birbirine bağlı faaliyetlerin aksamamasını sağlayacak, planladığımız amaca ulaşma yolunda harcadığımız toplam zamanı ortaya çıkaracaktır.

Kurumlar için planlama, kurumsal hedeflere ulaşmak yolunda kuruma ait kaynakların gerçekleştirmesi gereken görevleri ve bu görevlerin zamanlamalarını belirlemektir. Bu bağlamda “Kaynaklar” ile kastedilen satın alma, üretim, satış, finans, insan kaynağı gibi tedarik zinciri yönetiminin ana başlıklarının tüm kurumsal birimlerinin yerine getirmede rolü olan tesisler, makineler, donanımlar, ekipmanlar, malzemeler gibi unsurlar ile görevlerde rol alan tüm çalışanlar olarak düşünülebilir. Her kurumun planlamaya ihtiyacı vardır. Geleceğe dönük planlama yapmayan bir kurum, işlerini tamamen şansa bırakmış demektir ve bu kurum için her türlü gelişme muhtemelen sürpriz etkisi oluşturacaktır. Geleceğe yelken açan bir kurumun fırtınalarda ayakta kalabilmesi için iyi bir planın olması gerekmektedir.

İyi bir planın özellikleri de genel olarak şunlardır.

Genel ve stratejik planları desteklemelidir.

Anlaşılabilir, açık ve net olmalıdır.

Esnek olmalıdır.

Finansal açıdan uygulanabilir olmalıdır.

Eldeki kaynakları kullanma olanağı vermelidir.

Uygulayıcılar tarafından desteklenmelidir.

Kabul edilebilir bir süreyi kapsamalıdır.

Üretim Nedir?

Üretim sonsuz olan insan ihtiyaçlarını karşılamak için kıt mal ve hizmetlerin miktarını ya da faydalarını artırmaya yönelik çabalar olarak bilinir. Bu sebeple üretim, imalat kavramından ayrılır; zira imalat, üretimden farklı olarak sadece bir malın sayısını ya da faydasını arttırma çabasıdır. Bu tanım genel bir tanım olmakla birlikte Vikipedi’den ulaşabilirsiniz.

Üretim Planlama Nedir?

Bu zamana kadar planlamanın kurumlar özelinde ne kadar önemli olduğundan bahsettik. Günümüz piyasasını düşündüğümüz zaman rekabetin ne kadar zorlayıcı ve yorucu olduğu aşikardır.Çok iyi bir planınız olmazsa çok fazla tutunamıyorsunuz. Rekabet canavarı tarafından alt ediliyorsunuz. Sadece iyi bir planınızın olması da yeterli değil. Planlamanız ne kadar iyi olursa olsun planlarınızı proseslerinize yediremezseniz yitip gitmek içten bile değildir. Teoriği pratiğe dönüştürmelisiniz. Planlarınızı çok iyi uygulayabilmelisiniz. Planlarınızın uygulanabilir olması içinde  üretim ortamlarında da planlamayı zorlaştıran unsurların dikkate alınması gereklidir. Bu unsurlar Makine kapasiteleri, planlı ve plansız duruşlar, siparişler ve iş emirleri, rotalar, ürün ağaçları, hammaddeler, yarı mamuller, işgücü, kalıplar ve üretim elemanları, teslim tarihleri, kalite problemleri, vb. bu kapsamda üretimi kısıtlayıcı etkenler olarak düşünülebilir.

Ve tabiki bir kurumun temel amacı var olan ürün veya hizmetlerini birilerine satıp para kazanmaktır. Hedefimiz müşterilerimizdir. Müşterilerimize giden en önemli yolda ürünlerimizdir. Tüketici ihtiyaçlarını iyi bilmek iyi bir planlamanın temel taşlarındandır. Konuya başlarken planlamadan bahsettik. Müşterilerimize giden ürünlerin planlamasında en büyük pay üretim planlamaya aittir. Ürününüzün kaliteli, ucuz olması gibi unsurlar kadar önemli bir olguda doğru zamanda teslim edebilmektir. Tüm bunları sağlayan kaynaklarımızı ve girdilerimizi doğru planlayabilmekten geçiyor. Üretim planlama bize bunu tam olarak sağlıyor. Sadece kaynaklarımızı planlamıyoruz. Üretim metotlarımız gibi karmaşık süreçlerin yönetimini de üretim planlama ile gerçekleştiriyoruz.

Planlamadan, üretimden ve üretim planlamadan bahsederek konumuza giriş yapmış olduk. İlerleyen yazılarımızda bu yazıda bahsettiğimiz konuların derinliklerine ineceğiz.