Lider bir amaç doğrultusunda ekibinin beynidir. İşlerinin nasıl yapılacağını, işçilerin duygularını bilen onları kendi yeteneklerine göre yön verip işi en iyi ve ekibinin  mutlu olacağı şekilde yapandır. Tabi ki de literatürde olan birçok liderlik tanımı vardır. Bu tanım benim görüşümdür. Bu yazımda sizlere aslında ne demek olduğunu bilinen ama kelime olarak biraz yabancı gelen iki farklı liderlik tarzından bahsedeceğim; Transaksiyonel ve Transformasyonel liderlik.

Lider işi aldığı zaman elindeki o işi yapabilmek için yani hedefe gidebilmek için bir çok yol izleyebilir. Ama öyle bir yol izlemelidir ki öncelikle müşteri olmak üzere çalışanlarda bu işten memnun olmalıdır. Hadi o zaman transaksiyonel liderlerden başlayalım.

Transaksiyonel liderler, aynı zamanda, yönetici ile çalışan ilişkilerini bir ‘değiş-tokuş süreci’ olarak görmektedirler. Bu tip liderler, çalışanların kurallara uyum, yüksek performans gibi olumlu davranışları karşısında ödül; kurallara karşı gelme veya düşük performans gibi olumsuz davranışları karşısında ise ceza verme taraftarıdırlar. Transaksiyonel liderler sistemi değiştirmek yerine sistemi güçlendirmek eğilimindedir. Bu yüzden bu liderler astları ile iç içedir ve çok iyi bir iletişim halindedirler. Transaksiyonel liderler 3 farklı yönetim tarzını içinde barındırırlar. Bunlar Koşullu Ödüllendirme, İstisnalarla Yönetim, Tam Serbestlik Yönetimi dir.

Koşullu ödüllendirme liderlik tarzına sahip kişiler astlarını verilen işleri yapması konusunda onlara ödülleri söyler ve ekibine büyük bir motivasyon sağlamış olurlar. Bu liderler yapılan işte astlarını takip edip iş sırasında onları motive etmeye devam eder ve işin en iyi şekilde bitirilmesine vesile olur.

İstisnalarla yönetim tarzına sahip transaksiyonel liderler ise işler kötüye giderse müdahale ederler. Onun haricinde iş doğru devam etsin hata çıkmasın onlar için sorun olmaz.

Tam serbestlik yönetimine sahip liderler pek fazla tercih edilmez çünkü bu liderler ne bir işe müdahale ederler ne de bir hata olduğunda müdahale ederler.

Liderlik anlayışı açısından transaksiyonel liderlerden bir basamak üstte olan, transaksiyonel liderlik özelliklerini kendisinde barındıran ve bu özelliklere ek olarak daha gelecek odaklı bir tarza sahip yöneticiler transformasyonel lider olarak tanımlanır. Transformasyonel liderler kısaca arkalarındaki grubu yeni bir ‘form’ veren, bir anlamda arkalarındaki topluluğun ihtiyaçlarını ve değer yargılarını değiştiren kişilerdir. Transformasyonel liderler 4 temel yönetim tarzıyla karşımıza çıkmaktadır. Bireysel ilgi, Entelektüel Uyarım, İlham Verme, İdealleştirerek Etkileme’ dir.

Bireysel ilgi adından da anlaşılacağı gibi bu tip liderler, çalışanlarıyla birebir iletişim halinde olanlardır. Ekibin ihtiyaçlarını daha çok önemserler. Ekibiyle sürekli iletişim halinde olup onların bireysel gelişimine çok önem ve destek veren liderlik tarzıdır.

Entelektüel uyumda, Eski köye Yeni adet olmaz sözüne tam anlamıyla zıt çalışıp ve ekibini de bu doğrultuda geliştirip onların daha yaratıcı ve daha yenilikçi olmalarını teşvik ederler. ‘Daha iyisini bulmak’ başlığı altında olmayı ekibine aşılarlar. Kendilerinin söylediği fikirleri sorgulamalarını isterler, çünkü sorgulayıp o fikrin eksiklerini gidermek için çaba sarf ederler.

İlham Verme liderlik tarzında ise şöyle örnek verebiliriz. Bir baba düşünün oğlunun veya kızının hayalleri olan. Çocuklarına gelecekleri konusunda yön veriyorlar ve kendilerinin arkasında olduğunu hissettiriyorlar. Tıpkı bu örnekteki baba gibi aynen bu liderler şirketin geleceğe yönelik hedefleri ile ilgili bilgilendirirler ve bu hedefe ulaşılması için astların kendi kapasitelerinin üzerine çıkmalarına yardım ederler.

İdealleştirerek etkileme de ise aslında bir nevi güven aşılarlar. Şirketin vizyonu, misyonu ve hedefleri sembolize ederek çalışanların tam bağlılık içerisinde bu hedefler doğrultusunda çalışmalarını sağlarlar.

Transformasyonel liderler aslında isminden dolayı pek bilinen bir liderlik tarzı değildir ancak bir şirkette ‘İşte O gerçek bir lider’ diye tanımladığınız biri varsa o bir transformasyonel liderdir. Çünkü transformasyonel liderler yöneticilik özelliklerinden çok liderlik vasıflarıyla anılırlar. Transformasyonel liderler mevcut sistemi kabul etmeyip sürekli yenilik ve gelişim içindedir. Ayrıca transformasyonel liderlerin diğer bir özelliği de karizmadır. Neden diye sorucak olursanız transformasyonel liderliği özelliklerinin birçoğu karizmatik lider özelliklerinden izler taşırlar. Mesela karizmatik liderler bir vizyonu olan ve bu vizyonu her koşulda savunan kişilerdir.Karizmatik liderlerin kendilerine güveni tamdır.Sorumuzun cevabını bu örnekle almış olduk.

Transformasyonel liderlik ve transaksiyonel liderliği karşılaştıracak olursak elbette ki transformasyonel liderler daha ağır basacaktır. Ancak ideal bir lider her ikisini de barındıran kişidir.

Günümüz liderlerinin günlük işlerinin beklenen kalitede ve müşteri memnuniyetini sağlayarak tamamlamalarında transaksiyonel liderlik özelliklerine; yarının dünyasını düşünerek bugüne şekil vermede ise transformasyonel liderlik özelliklerine ihtiyaçları vardır.

Transformasyonel için Türkiye Cumhuriyeti’ nin kurucusu Ulu Önder Gazi Mustafa Kemal Atatürk bu liderliğe verilecek en iyi örnektir.

Her türlü soru ve önerileriniz için ademirkaya@industryolog.com adresine mail atabilirsiniz. Esen kalın.