Tedarik Zinciri Eğitimleri – Kamçı Etkisi

Tedarik zinciri yönetimi, ham maddelerin edinilmesinden imalat ürünlerine ve buradan da tüketiciye işlenmiş ürünlerin dağıtımına kadar tüm tedarik zinciri boyunca bilgiye dayalı karar alınmasına olanak vermektedir. Tedarik zincirinde ürün akışı, hammadde kaynakları, imalatçı, dağıtıcılar, tüketiciler arasında, her iki yönde de akan arz-talep işlem bilgisi tarafından denetlenmektedir. İşletmeler rekabet şartlarında değişen müşteri taleplerine uygun, esnek bir üretimi gerçekleştirebilmek ve tedarikçilerden nihai müşteriye kadar uzanan zincirdeki aksaklıkları gidermek zorundadır

Tedarik zinciri üyelerinden birinden diğerine bilgi akışı esnasında oluşacak bilgi çarpıtması, zaman ve enerjinin etkili bir şekilde kullanılmaması nedeniyle aşırı stok yatırımları, verimsiz müşteri servisi, gelir-kar kayıpları, kapasite planı sapmaları, verimsiz taşıma ve uygulanmayan üretim çizelgeleri gibi çok büyük problemler ortaya çıkar. Tedarik zincirinde bilgi çarpıtmasının ortaya çıkardığı etkiler, kamçı(kırbaç/bullwhip) etkisi olarak adlandırılır.

Kamçı etkisinin ana nedeni önümüzdeki dönemde müşteri siparişlerini karşılamak için aslında ne kadar üretim yapmamız ya da ne kadar stok tutmamız gerektiğini bilmememizdir. Sipariş temin sürelerinin değişkenliği ve uzun dönemli tahminlerde oluşan sapmaları başlıca neden olarak gösterebiliriz. Talebin yapısından kaynaklanan değişimlerin yanında bir de beklenmeyen ya da planlanmamış değişimler kamçı etkisine neden olmaktadır. Fiyat politikası değişimleri, promosyonlar, erken indirim kararları, birbirinin satışını etkileyecek ürünlerin aynı anda piyasaya sunulması gibi nedenler talepte ani değişiklikleri meydana getirmektedir. Talep değişikliklerini zamanında karşılayamayan yöneticiler bu durumla bir daha karşılaşmamak için gereğinden fazla güvenlik stoku tutmaya veya tahminin üzerinde tedarik etme yoluna gitmektedirler. Bu şekilde fark etmeden kamçı etkisinin bir kaynağı durumuna gelmektedirler. Aynı zamanda, talepte meydana gelen anlık ama geçici dalgalanmalara bir an önce tepki verme isteği ve talep tahminlerini sık sık güncellemek tedarik zincirinde ek dalgalanmalara sebep olmaktadır.

Kamçı etkisine neden olan durumların anlaşılması, tedarik zinciri yöneticilerinin bu etkiyi kontrol altına almak ve azaltmak için stratejiler geliştirmesini kolaylaştırır. Tedarik zinciri yapısına uygun bir talep tahmini metodunun uygulanması, teslim sürelerinin kısaltılması, siparişleri stok maliyetleri göz önüne alınarak düzenlenmesi ve fiyat etkisinin öngörülebilir şekilde ayarlanması başlıca kontrol yöntemleridir.

Tedarik zincirinde tüm üyeler birbirlerine bağlı olarak bir takım tahminler yapmaktadır. Zincirde tahminlerin düzeltilerek ilerlemesi kamçı etkisini ortaya çıkaracağından doğrudan müşteriden talep alma yöntemi kullanılmalıdır. Partiler halinde sipariş verme işlemi de kamçı etkisini tetiklemektedir. İşletmeler daha sık ve küçük partiler halinde sipariş vererek kamçı etkisini azaltabilirler. Kamçı etkisini azaltmanın bir diğer yolu da fiyat indirimlerinin seviyesini ve sıklığını kontrol altında tutmaktır. Talep bilgisinin zincir boyunca ilerlerken çarpıtılması kamçı etkisine neden olan bir diğer faktördür. Bilginin iletimi esnasında karar vericinin yaptığı hatalar, bilginin geciktirilmesi ve yanlış aktarılması sonucu kamçı etkisi oluşabilir. Yapılan çalışmalar, çok kademeli bir tedarik zincirinde, müşteri talebi bilgisinin tedarik zinciri boyunca paylaşılmasının etkiyi azaltmakta çok önemli olduğunu göstermektedir. Müşterilerin istedikleri siparişin ne zaman ellerinde olabileceğini bilmesi için stok ve kapasite bilgilerinin paylaşılması gerekmektedir. Bu şekilde müşterilerin ihtiyaçlarından fazla sipariş vermelerini engelleyebilir ve kamçı etkisi azalır.

Kamçı etkisinin olumsuzluklarını ortadan kaldırmak, tedarik zincirinin karlılığını arttırmak için etkinin sebeplerini iyi analiz ederek gerekli stratejiler belirlenmelidir. Kırbaç etkisinin temel sebebinin insan faktörü olduğu düşünüldüğünde kırbaç etkisinin sebeplerinin, ortaya çıkacağı sonuçların ve çözüm yöntemlerinin çok fazla olabileceği göz önünde bulundurulmalıdır.