Tam Zamanında Üretim Sistemlerinde Hata Önleyiciler: Poka Yoke

 

Günümüzde birçok işletme küresel rekabet ortamında talepleri her geçen gün daha da artan müşterilere hizmet vermektedirler. 1900′ lü yılların gelişen sanayiinde ortaya çıkan;

“Ne üretirsem satarım, maliyetim yükselirse fiyatı arttırırım, gecikirsem müşteri bekler” anlayışı günümüzde geçerli değildir. Çünkü sizin firma olarak herhangi bir eksiğinizde  müşteri bu eksikliği başka firma ile kolayca doldurabilir. Bu yüzden işletmeler müşterilerin taleplerini karşılamak ve üretim performanslarını artırmak için yalın üretime geçmektedirler.

 

 Poka Yoke

 Japoncada Poka; beklenmedik hata ve  Yoke; önleme anlamına gelmekte olup türkçeye “hata önleme” olarak çevrilmiştir. Bu sistem ilk kez Shigeo Shingo tarafında Toyota üretim sistemine uygulanmıştır. Bu sayede birçok firma tarafından benimsenen kalitenin yalnızca karmaşık sistemler ve maliyet artırımıyla elde edilebileceği anlayışı çürütülmüştür.

 

Poka Yoke’ nin amacı; işçilerin dikkatsizlik, yorgunluk, konsantrasyon eksikliği, dalgınlık, unutkanlık ve sisteme bilerek veya bilmeyerek zarar verme gibi hataların önlenebildiği ya da çok hızlı bir şekilde ortaya çıkartılıp düzeltilebildiği bir üretim süreci gerçekleştirmektir. Bu süreçte kullanılan sonlandırıcı şalterler, ışıklı uyarılar, şablonlar, kılavuzlar, sensörler, basınçlı şalterler, ayar pimleri ve sayaçlar gibi donanım elemanları kullanılarak ciddi iş kazalarının önüne geçilmesini sağlar.

Poka Yoke için geliştirilen sistemler, işçiler tarafında kullanılmakda olup ucuza mal edilen sistemlerdir. Öyle ki Shigeo Shingo’nun geliştirdiği 112 Poka-Yoke aletinin %40’ı 50 doların, %80’i ise 250 doların altındadır. Bu sebepten dolayı Poka Yoke sistemini işletmeye uygulamak hem basit hem de maliyeti düşük bir iştir.

Üretimde Poka Yoke Örnekleri

  • Tahıl paketleme fabrikasında kullanılan mıknatıslar metal parçaları paketlemeden önce algılar ve çıkarır. 
  • Bir makine alanının yakınında bulunan güvenlik paspasları , biri onlara basarken durma noktasını otomatik olarak tetikler. Bu, bir makinenin tehlikeli bölümlerine erişmeye çalışan personelin yaralanmalarını önler.
  • Her iki elle kontrol edilmesi gereken makineler , operatör ile tehlikeli makine parçaları arasında  uzak tutulmasını sağlar. Bu sayede işçinin dalgınlıkla elini makineler da sıkıştırması sonucu oluşabilecek iş kazalarının önüne geçilmiş olur.

Yalın üretim araçlarından Poka Yoke yöntemini örneklerle açıklamaya çalıştım. Sonraki yazımda görüşmek üzere.

Akademi ile kalın…