SPSS Eğitimleri 1 – Temel Kavramlar


Merhabalar,
Eldeki veriler nasıl analiz edilir, kullanılan yöntemler nelerdir, analiz sonuçları nasıl yorumlanır, bu analizler doğrultusunda nasıl bir yol izlenmelidir… gibi birçok soruya cevap bulmak, basit ve hızlı sonuçlar almak mümkün.

SPSS programı sayesinde birçok veri hızlı ve kolay bir şekilde istenen değerlendirmeleri yapıyor. Bu değerlendirmeleri yapmak için birçok yönteme başvuruyor.
Veri analizinde kullanılan yöntemlere geçmeden önce bu tekniklere temel teşkil edecek kavramları inceleyelim…
İstatistik Nedir?
Belirsizlik altında ölçme, kontrol etme ve tahmin yürütme süreçlerini içeren, veriden bilgi öğrenme sanatıdır. Bir olayın istatistiğe konu olabilmesi için elde edilmiş ölçümler ve bir belirsizliğin olması gerekiyor.
Amacımız ise, bu elde edilmiş ölçümler ile maksimum bilgiye ulaşmaktır.

İstatistiğin en temel kavramı ise ‘değişken’ dir. Değişken kendi içinde gruplara ayrılır. Aralarındaki fark bilinerek tasarımdan sonuca birçok hata önlenir. Değikeni tanımlayıp türlerini inceleyecek olursak;
Değişken ; üzerinde ölçüm yapılacak olan varlığın farklı değerler alabilen, bireyden bireye, nesneden nesneye değişebilen özelliklere değişken denir. Örneğin; bir nesnenin sıcaklığı, rengi, boy uzunluklarımız, sınavdan alınan puanlar … gibi değişkenler birçok araştırmaya konu olmuştur.

-Nicel Değişken: Değişkenin aldığı değerin miktarı derecelendirilebilen, sayılabilen ve işlem yapılabilen bir sayı ile ifade edilebiliyorsa nicel yapıda bir değişkendir. Kütle, ağırlık, boy ve yaş gibi değişkenler örnek olarak verilebilir. Kendi içinde ikiye ayrılır.
-Sürekli Değişken, belli değerler arasında herhangi bir değer alma potansiyeline sahip değişkenlerdir. Örneğin yetişkin bir bireyin boy uzunluğunun 150-200 cm arasında olması.
-Kesikli Değişken, belirli bir aralıkta sadece tam sayılarla ifade edilebilen değişkenlerdir. Örneğin bir fabrikanın günlük ürettiği kamyon adedi.
-Nitel Değişken: Bir varlığın ilgilenen özelliğinin sayılarla değil de ayırt edici özellikler olarak tanımlanmasıdır. Nicel değişkenler kendi aralarından derecelendirilemez ve sayılamazlar. Örneğin bir bireyin medeni hali, cinsiyeti, doğum yeri…
-Bağımlı Değişken: Manüpüle edilmeyen, araştırmanın asıl konuşu olan ve ölçülen değişkendir.
-Bağımsız Değişken: Manüpüle edilebilen, bağımlı değişken üzerindeki etkisi araştırılan değişkendir.

Örneğin; öğrencinin ders çalışma düzeyinin başarı notu üzerindeki etkisi araştırıldığında, hedeflediğimiz değişken başarı notu olduğu için başarı notu bağımlı değişken, etkisi olduğu değişken ders çalışma düzeyi olduğu için ders çalışma düzeyi bağımsız değişkendir.
Gelelim istatistiğin ham maddesi olan verinin tanımına,
Veri; bir değişkenin aldığı her bir değer veya değerler bütünüdür. Verilerin toplamı ise, ilgilenen değişkenlerin almış olduğu değerlerin bir ölçme aracıyla belirlenip kaydedilmesidir.

Son olarak ölçek kavramına da değinecek olursak ölçek, kendi içince türlere ayrılır. Bunlar; değişkeleri ayırt etmek amacıyla simge veya rakamların atandığı Sınıflandırma Ölçeği, değişkenlere yapılan atamalar arasında büyüklük farkının olduğu ve medyan değeri ile yorumlanan Sıralama Ölçeği, sayısal olarak eşit aralıklı olup mutlak sıfır noktasının kullanılmadığı ve aritmetik ortalama ile yorumlanan Eşit Aralık Ölçeği, her türlü istatiksel ve matematiksel analizlerin uygulandığı ve en güçlü ölçek olup mutlak sıfır noktasının olduğu Oransal Ölçeği gibi dört farklı ölçek türü bulunmaktadır.

Temek kavramları genel itibari ile öğrenmiş olduk. Bir sonraki yazımda SPSS programını tanıyıp verileri oluşturmaya başlayacağız.
Görüşmek üzere…