İnsan Bilgisayar Etkileşimi-Kullanılabilirlik, Kullanıcı Deneyimi(UX)

Merhaba, bu yazımda bilgisayar teknolojisinin gelişimiyle insanların dijital dünyaya girişinden bahsetmek istiyorum. Bilgisayar ilk çıktığı zamanlar kullanan kişiler sadece bilgisayar uzmanlarıydı daha sonra yaygınlaştıkça kişiselleşmeye başladı ve şuan neredeyse dünya üzerindeki tüm insanlar potansiyel bir bilgisayar kullanıcısı haline geldi. Hal böyle olunca dijital dünya ile sürekli etkileşim halinde olan insanlar için her seferinde daha yeni, daha iyi, daha gelişmiş tasarımlar yapılmaya başlandı.

Dijital herhangi bir sistemde gerçekleştirmek istediğimiz herhangi bir hedef için sistemde karşılaştığımız arayüzler, tasarım, yönlendirme vb. gibi etkenler hem biz kullanıcılar için hem de ürünü piyasaya süren satıcılar için önemli. Bu yüzden de bunun için belli kurallar var.

İlk olarak Türk Standartlari Enstitüsü’nün tanımladığı ISO 9241 no’lu standardın bir bölümü olan “Kullanılabilirlik Kılavuzu“ndan bahsetmek istiyorum.

Bu kılavuza göre; kullanılabilirlik, bir ürünün belirli kullanıcılar tarafından belirli amaçlarla etkili, verimli ve belirli bir kullanım çerçevesinde memnuniyetle kullanabilme derecesi olarak tanımlanmaktadır.(Kullanılabilirlik tanım)

Tanımı oldukça basit ve açıklayıcı fakat tam olarak mantığının somut bir şekilde oturabilmesi için ben bu tanımı genişletmek istiyorum. Kullanılabilirlik 3 alt başlıkta inceleniyor; etkinlik, verimlilik ve memnuniyet.

1-Etkinlik(effectiveness), istenen görevi tamamlama derecesidir. Yani kullanılan sistemin etkin olabilmesi için kullanıcının işlemini tamamlayabilmiş olması gerekir.

2-Verimlilik(efficiency), istenen görevi mümkün olabilecek en kısa zamanda ve en az eforu harcayarak bitirmenin ölçüsüdür. Yani görev bitmiştir ama nasıl bitmiştir? Kaç kere tıkladık veya kaç kere hata aldık işlem sırasında gibi…

3-Memnuniyet(satisfaction), kullanılan dijital sistemden ne kadar tatmin olduğunun derecesidir.

Şimdi internetten bir şey satın alma örneğiyle bu 3 başlığı da inceleyelim:

Görevi arama aşamasında:

1-Kullanıcı aradığını bulabildi mi? (Etkinlik durumunu sorguluyoruz.)

2-Kullanıcı aradığı şeyi minimum seviyede tıklama ile gerçekleştirebildi mi? (Verimlilik durumunu sorguluyoruz.)

3-Kullanıcı arama menüsünü kullanırken rahat hissetti mi? (Memnuniyet durumunu sorguluyoruz.)

Satın alma aşamasında:

1-Kullanıcı ürünü e-ticaret sitesini kullanarak alabildi mi?

2-Kullanıcı ürünü e-ticaret sitesinde 1 dakikadan kısa sürede satın alabildi mi?

3-Kullanıcı bu e-ticaret sitesini arkadaşına önerir mi?

Banka İşlemleri aşamasında:

1-Kullanıcı parasını transfer edebildi mi?

2-Kullanıcı parasını minimum sayıda site ekranı açarak transfer edebildi mi?

3-Kullanıcı bu bankanın sitesinden memnun kaldı mı?

Özetlemek gerekirse, dijital sistemlerde kullandığımız ara yüz tasarımlarının kullanılabilirlik kılavuzuna uygun olabilmesi için bu ilkeleri gerçekleştirebiliyor olması gereklidir.

Kullanıcı Deneyimi

Kullanıcı deneyimi kavramından bahsedelim şimdi de. İngilizcesi User Experience olduğu için “UX” de deniliyor aynı zamanda. UX, kişinin bir ürünü, hizmeti veya servisi kullandıktan sonra oluşan algılarını ve tepkilerini açıklar. UX, kullanıcıların sistemi kullandığı anda öncesi veya sonrasında oluşan inanç, duygu, tercih, algı, fiziksel ve psikolojik tepkiler ve davranışların bütünüdür.

Kullanıcı deneyimi ile ilgili değerlendirme yapılırken bakılan bazı elementler vardır; kullanıcı, görev, araç ve bağlam. Şimdi bu elementlere daha yakından bakalım.

1-Kullanıcı: Kişinin demografik profili (yaş, cinsiyet, eğitim seviyesi, mesleği gibi.), dijital sistemle olan tecrübesi (acemi ya da uzman gibi.), gerçekleştirmek istediği hedef ne ile alakalı (işle alakalı, hobi, alışveriş vb.) ve sistemi kullanma sıklığı gibi durumlar bize kullanıcı hakkında bilgi verir.

2-Ürün/Araç: Dijital bir platform mu ya da arayüz etkileşim türü mü?

3-Bağlam: Fiziksel çevresi ve diğer sistemlerle bağlantı durumu

4-Görev/Hedef: Gerekli çıktı bilgileri, bilgi giriş ihtiyacı, görev içeriği, bilişsel talepler ve zorluklar, iş birliği ihtiyaçları gibi bilgileri bulundurur.

Bir sonraki yazımda Jacob Nielsen’in tasarım adına 10 ilkesinden bahsedeceğim.

Görüşmek üzere 😊

Tüm soru ve görüşleriniz için maillerinizi bekliyorum.

Mail adresim: bbodur@industryolog.com