Liderlik ve Yönetim Araçları 12: Fordizm-Post Fordizm


 Fordizm ,Henry Ford’un öncülüğünü yaptığı üretim bandının uygulamaya konmasını içeren üretim sistemidir. Fordist üretim, hareketli montaj hattı sayesinde belirli ürünler için özel olarak hazırlanmış makinelerle, kitle, standart ve fiyat rekabetine dayalı üretimi ifade etmektedir. Hareketli montaj hattı, işletme organizasyonunu belirgin biçimde etkilemiş; kitle üretimi yapan endüstriler geniş bir alana yönelmiş ve dikey bütünleşme artmıştır.

Fordizm, zaman kayıplarını minimize etmek amacıyla, kendiliğinden akan ve üzerinde üretimin gerçekleştirildiği yeni bir üretim sistemi -yarı otomatik bant tipi üretim süreci-geliştirmiştir. Bu sistemde, iş gücünün makineler karşısındaki konumu ve dizilişi net ve esnek olmayan bir biçimde belirlenir. Sistemin bir avantajı da, bant akışının hızının ayarlanması sayesinde üretimin seyrinin belirlenebilmesidir; dolayısıyla üretimin hızlandırılması veya yavaşlatılması mümkün olmaktadır. Her bir makine tek bir işi ve her bir işçi de bu makineyi kumanda etmek üzere konumlandırılmış olduğundan uzmanlaşma söz konusudur.

Önceleri Gramsci tarafından amerikan endüstriyel yaşam biçimini belirtmek için kullanılmış, daha sonra literatürde fordism kavramı, kavramsal olarak kapitalist endüstrileşmenin daha çok 2.dünya savaşı sonrası gelişimiyle ilgili olarak kullanılmıştır.

Fordist Üretim Sisteminin temel yapısını teşkil eden “bant sistemini” ilk uygulamaya koyan, üretim sürecine de ismini veren, otomotiv endüstri şirketi Ford olmuştur. Ford, 1912-1913 döneminde kendi fabrikasında üretim sürecinde radikal bir değişiklik yapmış ve bunları daha önceden varolan sisteme adapte etmiştir: makinelerin yarı otomatik bant sistemine göre ayarlanması ve üretim esnasındaki sıraya göre, makinelerin art arda dizilmesi. Her iki uygulama da gerekli emek gücünü ciddi biçimde azaltmıştır. Özetle Fordist üretim süreci, birim emek maliyetlerini önemli ölçüde düşüren “bant sistemi” uygulamasıyla, aynı üründen belirli bir standartta büyük miktarlarda üretim yapabilme olanağı sağlayan ve ölçek ekonomilerini çok önemli ölçüde yükselten bir kitlesel üretim teknolojisidir.

Fordizmin Özellikleri

üretimin standartlaştırılması,

otomasyon yoluyla kitlesel üretim yapılması,

sosyal refah devletinin düzenleyici ve kontrol edici rolü,

üretimde merkezi örgütlenme ve taylorist yönetim anlayışı,

kalifiye düzeyi düşük işçilerin büyük ölçekli işletmelerde yoğunlaşması olarak sayılabilir.

POST-FORDİSM

Post fordism , fordismin krize girmesiyle birlikte 1970’lerden itibaren farklılaşan üretim ve üretim tarzına verilen addır. Post-Fordizm; tüketim taleplerini karşılayabilmek için ¸üretimin esnek bir modelde yerine getirildiği, işgücü¸ ve makineleşmede esnek uzmanlaşmanın sağlandığı, bilgi ve iletişim teknolojilerinin üretimde yaygın olarak kullanıldığı bir üretim ve birikim rejimidir.

Fordizm eleştirisi: Charlie Chaplin’den Modern Zamanlar (1936)

Chaplin, Ford’un üretim yöntemleri insanı insanlıktan çıkaran yönünü komik fabrika sahneleriyle anlatmaya çalışmıştı. Aksini yapıp olduğu gibi anlatılsaydı diğerlerinden farkı kalmazdı. Ancak, insanlar bunu ne zaman dikkate aldı diye sorarsanız, “hiç” kelimesi çok uygun olabilir. Chaplin, sözde modern iş yerinin ve işçilerin bir zamanlar -hatta bazı yerlerde hâlâ- sağlıksız ortamlarda çalıştığının tasvirini yapmaktadır.


Like it? Share with your friends!

1582

You may also like

More From: Cansel Koç

DON'T MISS