Çoklu Zeka Kuramı

Hepimiz İnternet’te gezinirken “dünyanın en zeki insanının IQ seviyesi  yapılan testlerle 160 çıktı”, “10 yaşında ki çocuğun yapılan testler sonucunda yaşıtlarından 2 kat daha zeki olduğu anlaşıldı” ve benzeri gibi haberlere denk gelmişizdir. Peki sizce zeka birtakım testlerle ölçülebilecek kadar basit mi? Bu konu Howard Gardner’ın çoklu zeka kuramı olarak bilinen araştırmalarıyla bizlere farklı bir bakış açısı sunuyor. 

İlk kez 1983 yılında Howard Gardner tarafından ortaya atılan çoklu zeka kuramına göre zekanın tek olduğu ancak kendi içinde farklı zeka çeşitlerinin olduğu ve bu bu zekaların dinamik bir yapıya sahip olup geliştirilebilir olduğunu ifade eder. Gardner’a göre insanların sahip oldukları çoklu zeka çeşitlerinin her biri yaşamak, öğrenmek, bir ürün ortaya koymak, bir problem karşısında çeşitli çözüm sunabilmek için kullanılan araçtır. Bir insan bunları yapabiliyorsa zeki olarak nitelendirir ve geleneksel zeka tanımı da değişmiş olur.

Çoklu Zeka Kuramının Özellikleri

  • Her bireyin kendine has bir zeka profili vardır.
  • Bütün zeka alanları dinamiktir.(geliştirilebilir)
  • Kişisel altyapı, kültür, kalıtım ve inançlar zeka alanlarını etkiler.
  • Zeka öğrenilebilir ve öğretilebilir.
  • Her insanda farklı türde zeka gelişimi vardır.

Çoklu Zeka Türleri

1) Mantıksal-Matematiksel Zeka: Bu zeka türüne sahip insanların düşünceleri tamamen sayılardan oluşur. Eleştirel ve sorgulayıcı bir yapıları vardır. Mühendis, Doktor, Matematik bilimleri vb. gibi meslekler örnek olarak verilebilir.

2) Uzumsal(Görsel) Zeka : Bu zeka türüne sahip insanlarda şekiller,çizgiler,imgeler,sembollerle düşünme ve soyut kavramları kafalarında somutlaştırabilme özelliği vardır. Parçalardan bütünü görme konusunda daha iyi oldukları söylenebilir. Mimar, Tasarımcı gibi meslek dalları örnek olarak verilebilir.

3) Sözel Zeka : Sözlü ve yazılı dili etkin kullanabilen insanların oluşturduğu bir zeka türüdür. Kelime ve dilleri öğrenmek daha kolay gelir.

4) Müziksel Zeka : Bilgiyi ritim ve melodiler yardımıyla öğrenirler. Simetri arayışı içindedirler.

5) Varoluşsal Zeka : İnanması güç olup öte yandan ihtiyaç derecesinde olan kavramların anlamlandırılması (din konusu) ve insanların anlayabileceği bir şekilde sunulması konusunda yeteneklidirler.

6) Kinestetik (Bedensel) Zeka : Bu zekaya sahip insanlar duygu ve düşüncelerini karşı tarafa aktarırken vücutlarını etkin bir şekilde kullanırlar. Taklit yetenekleri oldukça güçlüdür. Beden dilini etkin bir şekilde kullanırlar.

7) İçsel Zeka : Bireyin kendini tanıma, sınırlarını belirleme, yapabileceklerinin farkında olma gibi yetenekleri olarak tanımlanır. Bu tip insanlar çevresinde olanları özümser ve hayat amaçları, hedefleri için çaba sarf ederler.

8) Doğasal Zeka : Çevreye, doğaya ve doğadaki her türlü canlıyı tanıma ve keşfetme eğiliminde olan insanların sahip olduğu zeka türüdür.

9) Sosyal Zeka : Sözlü ya da sözsüz iletişim yeteneğine sahip insanlar bu zeka türünün bireyleridir. Takım çalışmasına yatkın insanlardır. Çevresinde ki insanlar tarafından özümsenebilen yapıya sahiptirler. Espri yetenekleri genelde gelişmiştir.

Tüm bu zeka çeşitlerine ve Gardnerin zeka tanımına göre, eğitim sisteminde yapılan hatalar bir kez daha gözler önüne serilmiş oluyor. Çünkü Türkiye’de yapılan bir sınavla  kişinin sadece sözel veya sayısal zeka düzeyi ölçülüyor diğer zeka türleri göz önünde bulundurmuyor. Bu şekilde de insanlarla olan diyaloğuna bakmaksızın çok iyi matematik çözeni doktor yapıyoruz  ya da çok iyi müziksel zekaya sahip kişiyi avukat yapıyoruz. Çünkü var olan sistem bunu gerektiriyor. Hal böyle olunca bu tür insanlardan bir şeyler beklemek aptallık olur.

Çok güzel bir söz vardır; Her bireyin kendisine özgü yetenekleri ve becerileri  vardır. Ama siz akvaryumdaki bir balığa ağaca tırmanması gerektiğini söyler bu yönde eğitmeye çalışırsanız başarısızlığı kaçınılmazdır ve balığın kendini değersiz ve aptal hissetmesine sebep olacaktır.

Şöyle bir etrafınıza bakın, çevrenizin ağaca tırmanmaya çalışan balıklarla dolu olduğunu fark edeceksiniz. Bunu yaparken de önce kendinizi  sorgulamayı unutmayın.

Facebook Sayfamizdan Bizleri Takip Edebilirsiniz