Ay’ın karanlık yüzü Dünya’dan bakıldığında görülemeyen tarafı için medya ve halk tarafından sıklıkla kullanılan, fazlasıyla popüler bir kelimedir. 

Karanlık olduğu, görülemediği ve bilinmediği düşünüldüğü için UFO’cuların ve komplo teorisyenlerinin gözdeleri arasındadır. Fakat genelde bilim insanları tarafından kullanılan bir ifade değildir, daha da önemlisi bilimsel makalelerde böyle bir ifadeye rastlanmaz. 

Dünya ile Ay, yerçekimsel kitlenme(1)de oldukları için biz Dünya’dan sadece Ay’ın bir yüzünü görüyoruz. Göremediğimiz tarafının ise ‘Güneş ışığı almadığı’ düşüncesi aklımıza gelebilir. Ay’ın kendi etrafında dönen bir gök cismi olduğunu unutmamamız gerekiyor. 

Ay 1,54° yörünge eğikliği ile kendi etrafında döndüğü için yüzeyinde her bölge zamanla Güneş’e bakar ve Güneş ışığı alır. O yüzden bu bölgeyi tanımlarken Ay’ın karanlık yüzü demek yerine; Ay’ın arka yüzü veya Ay’ın uzak tarafı denilmesi daha doğru olacaktır. 

1960’lara kadar, Dünya’dan göremediğimiz ve uzay aracı gönderemediğimiz için gözleme şansımızın olmadığı bu bölgeyi 1959 yılında, üstünde sadece fotoğraf makinesi, radyo ünitesi, bataryası ve jiroskobu olan Luna 3(2) isimli Sovyetler Birliği uzay aracı ilk kez görüntüledi. Günümüz standartlarına göre basit olsa da iddialı bir düzeneği vardı. Fotoğraf makinesi, fotoğraf filmleriyle görüntü alıyordu ve çekilen filmler bu insansız uzay aracının içinde taranıp dijital bilgiye dönüştürülüp Dünya’ya radyo dalgalarıyla yollanıyordu. 

Luna 3, toplamda 29 fotoğraf çekebildi ve Dünya’ya dönüş yolculuğunda 17 tanesini iletebildi. 22 Ekim 1959’da ise iletişim kesildi. Atmosfere girip yandığı veya Dünya’nın yörüngesinde bir süreliğine dolanmış olabileceği düşünülüyor. 

Luna 3’ün uç kısmında bulunan kamera açıklığı ve içinde yer alan Yenisey-2 Telefoto cihazı.

(1)Yerçekimsel Kitlenme: Bir gök cisminin kendi etrafında dönüş hızı ile, uydusu olduğu gezegen veya yıldızın çevresideki dönüş hızının eşit olması durumu. Böyle olunca, gök cismi çevresinde döndüğü “daha büyük kütleli” cisme sürekli aynı yüzü bakacak şekilde dolanıyor. 

(2)Luna 3: Üstteki fotoğrafta solda gördüğünüz araç, 4 Ekim 1959 yılında SSCB tarafından fırlatılıp başarıyla Ay’a gönderilen Luna 3 uzay sondası. 

SSCB’nin (bugünkü Rusya) Baykonur Uzay Üssü’nden Vostok roketiyle Ay’a gönderilen yaklaşık 278 kg ağırlığa sahip olan araç, fırlatıldığı tarihten itibaren 18 gün boyunca veri gönderimini sürdürmüş, 29 Nisan 1960’da ise tümüyle çalışmaz hale gelmiştir. 

Sağda gördüğünüz imaj ise, Ay’ın Dünya’dan görülmeyen yüzüne ait, insanlık tarihinde çekilen ilk fotoğraf. Tüm insanlık, Ay’ın arka yüzünü ilk kez bu fotoğrafla gördü. Luna 3 bu görüntüyü alabilmek için Ay çevresinde yörüngeye girmiş ve yaklaşık 40 bin km uzaklıktan “Ay’ın karanlık yüzü” olarak da bilinen “arka tarafı”nı görüntülemişti.